Artsenveiligheid of patiëntveiligheid

Soms maak je iets mee als journalist dat je niet kan opschrijven voor Medisch Contact. Misschien kan het wel in dit een blog. Denkt u mee?

Er kon niemand meer bij, in de zaal in het UMC Utrecht op 19 februari. Veel van de artsen, verpleegkundigen en patiënten namen plaats op de kale trappen voor de discussie naar aanleiding van twee artikelen in Medisch Contact nummer 6. [ MC 6; 228-3- en 231-32] De rechter oordeelde twee keer dat het ziekenhuis inzage moest geven in intern gemelde incidenten. Drie deskundigen bepleiten in het tweede artikel in Medisch Contact voor wettelijke bescherming van de MIP-melder.

KNMG jurist Johan Legemaate is een van de auteurs en zit in het discussiepanel voorin de zaal. ‘Patiënten en familie hebben recht op informatie, dat is een keihard patiëntenrecht. Er zijn dus straks mogelijk twee wetten: de een beschermt de melder en de ander geeft de patiënt recht op informatie’, aldus Legemaate. ‘Het gaat hier kennelijk om de artsenveiligheid, in plaats van de patiëntenveiligheid’, constateert een mevrouw uit de zaal. ‘Wij slachtoffers van medische fouten zijn tegen veilig melden.’

Gespreksleider en mede auteur Ian Leistikow reageert: ‘De cultuur van veilig melden heeft in het buitenland bewezen meer meldingen van fouten te geven.’ Goed voor de patientveiligheid dus. De mevrouw wil er echter niets van weten. ‘Het niet geven van informatie is onmenselijk. Vooral verpleegkundigen maken zich hieraan schuldig, dat heeft de beroepsgroep zelf toegegeven.’ Deze uitspraak wordt een van de verpleegkundigen in de zaal te gortig. ‘Mevrouw, ik voel mij persoonlijk door u aangevallen.’ Discussieleider Leistikow blust het brandje en leidt de discussie verder in goede banen. De sfeer blijft ongemakkelijk.

De mevrouw schijnt vaker op bijeenkomsten over patiëntveiligheid te komen. Toch blijft haar een ding ontgaan, bleek in een gesprek achteraf met IGZ en Leistikow. Het onderscheid tussen calamiteiten die transparant horen te zijn en MIP-meldingen die niet transparant zijn, maar ook mildere gevolgen hebben en waarvan de analyse goed is voor de kwaliteit van het ziekenhuis. Toch zullen meer mensen het lastig vinden om te begrijpen: er is een fout gemaakt waar jij bij betrokken bent. Maar die informatie mag je niet inzien.

Heleen Croonen

Geen heilige graal

George Bush reist momenteel door Afrika waar hij zich laat toejuichen over het succes van het door zijn regering gefinancierde aidsbeleid. Volgens een dokter in Kigali heeft het al menig mensenleven gered (Volkskrant, 19 februari). Misschien zal het achteraf de enige claim to fame van zijn presidentschap blijken (terwijl ook op dat beleid nog veel kritiek is, zie: www.wereldomroep.nl/actua/regio/afrika/080216-afrika)
Een veilig, betaalbaar, oraal aidsvaccin, dat zou pas de heilige graal zijn van de aidspreventie. Daarom waren de uitspraken van Nobelprijswinnaar en gerespecteerd aids-onderzoeker David Baltimore, een paar dagen geleden voor de verzamelde Amerikaanse wetenschappers, zo schokkend: twintig jaar en miljoenen dollars aan onderzoek hebben ons geen stap dichter hebben gebracht bij zo'n vaccin. In 1984, kort na de ontdekking van het virus, werd de komst van een vaccin op korte termijn voorspeld – we wachten nog steeds.
Wie goed naar verstandige critici had geluisterd kon het weten: Lancethoofdredacteur Richard Horton maakte zich een paar jaar geleden in de New York Review of Books al boos: “A vast amount of very good scientific work has been completed on the biology of HIV and the various avenues open for vaccine development. What is tragic is the inclination of the HIV vaccine community to portray the future of vaccine research in such a misleadingly hopeful light—to support research at any moral cost.’
En Scientific American concludeerde in een verhelderend, analyserend en verontrustend overzicht een paar weken geleden onder het kopje ‘Where is the aidsvaccine?’ook al dat het er misschien wel nooit van komt. (www.sciam.com/article.cfm?id=where-is-the-aids-vaccine)
Maar een man van de statuur van Baltimore was kennelijk nodig om de harde waarheid wereldkundig te maken.
Tegenwerpingen liggen voor de hand: vergeet niet dat het 47 jaar duurde om het polio vaccin te produceren en dat het 42 jaar duurde om een pokkenvaccin te maken. En dat er momenteel wel dertig trials lopen met potentiële aidsvaccins. Allemaal waar, maar niemand lijkt erg hoopvol gestemd over die trials, zoals ook alle eerdere trials met kandidaatvaccins zijn mislukt.
Moeten we het dus doen met het soort beleid dat Bush financiert (en de varianten daarop), dus: antiretrovirale medicatie, condooms, voorlichting, and to please the moral majority: onthouding en huwelijkse trouw?
Het zal niet genoeg blijken, volgens HIV-kenner en publiciste Laurie Garrett: ‘If no effective vaccine or cure is found within the next 20 years, areas of the world that are now witnessing explosive epidemics or are in their second or third wave of HIV infection may well find themselves harder hit -- and more deeply transformed -- than Europe was by the Black Death.’ (www.foreignaffairs.org/20050701faessay84404/laurie-garrett/the-lessons-of-hiv-aids.html)
Met zo'n somber perspectief, moeten we toch maar blijven zoeken naar de graal.

Henk Maassen